परिचय (Introduction)

मधुमेह (डायबेटिज) एक दीर्घकालीन रोग हो जसमा शरीरमा रक्त सुगर मात्रा असामान्य रूपमा बढ्ने गर्छ। यो रोग इन्सुलिन नामक हर्मोनको कमी वा प्रभावहीनताका कारण हुन्छ। समयमै उपचार र नियन्त्रण नगरे यसले आँखाको दृष्टि, मिर्गौला, मुटु र स्नायु प्रणालीमा गम्भीर असर पुर्‍याउन सक्छ।

प्रकारहरू (Types of Diabetes)

1. टाइप-१ मधुमेह (Type 1 Diabetes):
       शरीरले इन्सुलिन बनाउँदैन। प्रायः बालबालिका र किशोरहरूमा देखिन्छ।
2. टाइप-२ मधुमेह (Type 2 Diabetes):
      शरीरले इन्सुलिन पर्याप्त उत्पादन नगर्ने वा प्रभावकारी रूपमा प्रयोग नगर्ने। प्रायः वयस्क र मोटोपन भएका व्यक्तिमा।
3. गर्भावधि मधुमेह (Gestational Diabetes):
      गर्भावस्थामा देखिने अस्थायी मधुमेह।

कारणहरू (Causes)

• अनुवांशिक कारण
• (Genetics)मोटोपन
• व्यायामको कमी
• अस्वस्थ खानपान
• उमेर वृद्धि
• तनाव र मानसिक स्वास्थ्य समस्या

निदान (Diagnosis)

• उपवास अवस्थामा रक्त सुगर (Fasting Blood Sugar)
• खाना खाएपछि रक्त सुगर (Postprandial Blood Sugar)
• HbA1c (३ महिनाको औसत रक्त सुगरको स्तर)
• OGTT (Oral Glucose Tolerance Test)

जटिलताहरू (Complications)

• मुटु रोग र उच्च रक्तचाप
• मिर्गौला फेल हुने जोखिम
• दृष्टि गुम्ने वा अन्धोपन
• स्नायु क्षति (Neuropathy)
• कुनैपनि रोग निको नहुने समस्या
• स्ट्रोक (Brain Stroke)

निगरानी र नियन्त्रण (Monitoring & Management)

• नियमित ब्लड सुगर परीक्षण
• HbA1c जाँच (३-६ महिनामा एकपटक)
• रक्तचाप र कोलेस्ट्रोलको निगरानी
• स्वस्थ वजन कायम गर्नु
• चिकित्सकको सल्लाह अनुसार औषधि वा इन्सुलिन प्रयोग

खानपान बानी (Food Habits)

• फाइबरयुक्त खाना (सागसब्जी, साबुत अन्न)
• चिनी, नुन, बोसो कम गर्नु
• प्रशोधित र जंकफुडबाट टाढा रहनु
• समय समयमा थोरै थोरै भोजन गर्नु
• प्रशस्त पानी पिउनु
• चुरोट, मदिराबाट टाढा रहनु